Gayrimenkul Sektörü Dipten Döndü

Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı Derneği (GYODER) Yönetim Kurulu Başkanı Turgay Tanes, yeni normalleşme döneminde, konut arzında, konut yapı ruhsatları daire sayısı verilerine göre dördüncü çeyrekte belirgin artış gözlemlendiğini belirterek, her ne kadar 2006-2007 rakamlarının gerisinde kalınsa da, önümüzdeki dönemde bu artışın devam edeceğini öngördü.

Tanes, ''Türkiye Gayrimenkul Sektörü Temel Göstergeleri 2009'' ve ''2009 - 4. Çeyrek Gayrimenkul Sektörü'' raporlarının sonuçlarının açıklandığı basın toplantısındaki konuşmasında, 2009 yılındaki küresel krizin etkisiyle daralma yaşanan dönemde inşaat sektörünün de yıl toplamında yüzde 16,3 oranında küçülerek, ''krizden en fazla etkilenen sektör'' olduğunu dile getirdi.

Ancak, elde edilen verilerin, sektörün krizden en az hasarla çıktığını gösterdiğine işaret eden Tanes, yeni normalleşme döneminde, konut arzında, konut yapı ruhsatları daire sayısı verilerine göre dördüncü çeyrekte belirgin artış gözlemlendiğini söyledi.

Tanes, ''Her ne kadar yıl toplamları karşılaştırıldığında 2006–2007 rakamlarının gerisinde kalınsa da, önümüzdeki dönemde bu artışın devam edeceğini öngörmekteyiz. Arz kanadında da eski değerlere dönüş sinyalleri olduğuna inanmaktayız.

Ticari gayrimenkul yatırımlarında ise, yavaşlama olsa bile, ilave yatırımlar yapılmaya devam edilmektedir'' diye konuştu.

Sektördeki finansman konusunda, yatırımcılar açısından kaynak bulmanın diğer dönemlere göre daha zor olduğunu vurgulayan Tanes, sözlerini şöyle sürdürdü:

''Ancak itibarı yüksek olan ve potansiyel barındıran iyi firmalara ve projelere kreditörlerin desteği devam etti.

Tüketici finansmanında ise faizler düşerek Türkiye'de ilk kez yüzde 1'in altına indi. Buna rağmen krizin etkisi ve tedbirli davranma içgüdüsü, konut kredilerinin genişlemesini sınırlı tuttu. Önümüzdeki dönemde daha yüksek bir kredi kullanımı olacağını tahmin etmekteyiz.''

Tanes, yeni yapılan AVM'lerde anormal boşluklar oluşmadığı, yeni metrekarelerin doldurulmasında sorun yaşanmadığı bilgisini vererek, merkezi iş alanlarında fiyatların yükselerek, doluluk oranlarının tam kapasiteye ulaştığını, ancak kriz döneminde merkezi iş alanı dışındaki bölgelere doğru kayma yaşandığına ve A sınıfı yerine B sınıfı ofis bölgelerine yönelim olduğuna dikkati çekti.

GYO'ların halka arzında kolaylık sağlandığını hatırlatan Tanes, 2010'un GYO şirket sayısının artığı ve sektörün büyüklüğünün yukarılara çıkacağı yıl olacağını vurguladı.

''YIL SONUNA KADAR 3-4 GYO HALKA ARZ EDİLEBİLİR''

Turgay Tanes, soruları yanıtlarken, son 1-1,5 yıldır orta gelir grubunun altına hitap eden kira yerine, makul miktarda kredi geri ödemesi yapılabilecek projelerin yoğunlaşmaya başladığını, özellikle İstanbul'un Avrupa yakasında bunların gözlendiğini söyledi.

Kriz ortamından çıkışla, GYO halka arzlarının başarısının paralelliğine işaret eden Tanes, bu yıl sonuna kadar en az 3-4 tane GYO'nun halka arz edilebileceği tahmininde bulunarak, önemli olanın adetten çok aktif büyüklük olduğuna dikkati çekti.

''İSTANBUL'DA 50 BİN KONUTUN ACİL YIKILMASI GEREKİYOR''

GYODER Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Işık Gökkaya da, lüks konut projelerinde İstanbul ve Ankara'nın önde geldiğine, ancak lüks konutun küçük kesime hitap ettiğine değinirken, piyasadaki projelerin orta gelir ve orta gelir grubu altında yoğunluk kazandığını belirtti.

Lüks konutun yüzde 10-15 oranının üzerine çıkmadığını ve çıkmasının da pek mümkün olmadığı görüşünü dile getiren Gökkaya, şunları söyledi:

''Konut sektörü hiçbir zaman doyum noktasına gelemez. Türkiye konut stokunun yüzde 65'inin yenilenmesi lazım. Konutta alım gücü nedeniyle sınırlı arz talep dengesi oturtabiliyoruz.

TOKİ ve diğer kuruluşların C grubu ve altına yönelik ürettiği konular var. Türkiye'de en önemli konulardan biri arsa maliyetlerinin uygun olmaması. Fiyat tüketiciye yansımış oluyor. Kamu imarlı arsa üretimini artırabilirse, gerçek anlamda talep ve potansiyeli örtüştürmüş olabiliriz.''

Gökkaya, ikincil piyasa oluşmadan faizlerin bulunduğu seviyelerin altına düşmeyeceğini, İstanbul'daki 3 milyon konut stoku içinde 50 bin konutun acil yıkılması gerekirken, şu anda hala insanların burada yaşadığını anlattı.

''TÜRKİYE GAYRİMENKUL SEKTÖRÜ TEMEL GÖSTERGELERİ 2009'' RAPORU

''Türkiye Gayrimenkul Sektörü Temel Göstergeleri 2009'' Raporuna göre, 2008 yılında 90,2 milyar lira olan inşaat yatırımları 2009 yılında 74 milyar liraya, özel sektörün inşaat yatırımları 60,2 milyar lira iken, 45,2 milyar liraya geriledi.

Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı Derneği (GYODER) ''Türkiye Gayrimenkul Sektörü Temel Göstergeleri 2009'' ve ''2009-4. Çeyrek Gayrimenkul Sektörü'' raporlarının sonuçlarını basın toplantısıyla açıkladı.

GYODER'in, Ekonomi ve Strateji Danışmanlık Hizmetleri'nden Dr. Can Fuat Gürlesel'e hazırlattığı çalışmalarda, kamu kurumlarının ve sektörel üst kurumların yayımladığı verilerden de faydalanıldı.

Türkiye Gayrimenkul Sektörü Temel Göstergeleri 2009 Raporu'na göre, 2005–2006–2007 yıllarında alınan konut yapı ruhsatları yüksek gerçekleşirken, 2008 yılında 501 bin 5 adede indi.

Küresel krizin etkilerinin yaşandığı 2009 yılında alınan konut yapı ruhsat sayısı 508 bin 36 ile 2008 yılına göre sınırlı artış gösterdi. 2009 yılının ilk 3 çeyrek döneminde gerileyen konut yapı ruhsatları, yılın son çeyreğinde 188 bin 507 adetle sıçrama gösterdi.

Alınan konut kullanım izin belgeleri 2007 yılında 325 bin 255 olduktan sonra, 2008 yılında 356 bin 358'e ve 2009 yılında 398 bin 611'e yükseldi. 2009 yılı içinde alınan konut kullanım izin belgeleri sayısı üçüncü çeyrek dışında 100 bin seviyesinin üzerinde gerçekleşti.

Konut kredileri stoku 2008 yılında 37,54 milyar lira iken, 2009 yılında 42,6 milyar liraya yükseldi. Konut kredileri stoku 2009 yılında 5 milyar lira genişledi. Konut kredilerinin GSMH oranı da yükseldi ve 2008 yılında yüzde 3,95 iken 2009 yılında yüzde 4,47'ye ulaştı.

İller bazında konut kredileri toplamı 2008 yılında 38,9 milyar lira, 2009 yılında 44,85 milyar lira düzeyinde bulunurken, 2009 yılı itibariyle en çok kredi stokuna sahip olan il, 17 milyar lira stoku ve yüzde 37,9 payı ile İstanbul oldu. Ankara 6,1 milyar lira, İzmir 3,4 milyar lira, Antalya 1,57 milyar lira, Bursa 1,25 milyar lira ile İstanbul'u izledi.

A TİPİ ALANLARDA BOŞLUK ORANI AVRUPA YAKASINDA YÜZDE 10, ASYA YAKASINDA YÜZDE 20

2002 yılından sonra hızla genişleyen perakende harcamaları 2007 yılında 221,6 milyar dolara, 2008 yılında 241,4 milyar dolara ulaştı. 2009 yılında ekonomik küçülme ve özel kullanılabilir gelirlerdeki gerilemeye bağlı olarak düştü ve 203,6 milyar dolar olarak gerçekleşti.

2009 yılında ekonomik krizin etkisiyle AVM yatırımları yavaşladı ve ötelendi. Buna bağlı olarak 2009 yılı içinde toplam 23 AVM açıldı. Açılan yeni AVM'lerin toplam kiralanabilir alan büyüklüğü 819 bin 140 metre kare olurken, 2009 sonu itibariyle Türkiye genelinde açılan AVM sayısı 214'e, toplam kiralanabilir alan büyüklüğü 5 milyon 234 bin 698 metre kareye ulaştı.

İstanbul genelindeki 12 ofis bölgesinde yer alan A ve B sınıfı ofis stoku 2001 yılında 1 milyon 267 bin 91 metre kare olarak ölçüldü. Stok, izleyen yıllarda sürekli genişleme gösterdi ve 2008 sonunda 2 milyon 657 bin 524 metre kareye ulaştı.

2009 yılında A tipi 190 bin metre kare ve B tipi 29 bin 500 metre kare ofis stokunun eklenmesiyle birlikte İstanbul ofis stoku 2 milyon 877 bin 24 metre kareye yükseldi.

İstanbul'da aylık metre kare depo kiraları 2004 yılında 4 dolar, 2007 yılında 5,5 dolar ve 2008 yılında 6 dolar oldu. 2009 yılında krizin etkisiyle birlikte ortalama kiralar 5 dolar seviyesine geriledi.

Boşluk oranları 2004 yılında yüzde 16,5 iken 2008 yılında yeni arzların eklenmesiyle birlikte yüzde 25'e çıktı. 2009 yılında boşluk oranları A tipi alanlar için Avrupa yakasında yüzde 10, Asya yakasında ise yüzde 20 olarak gerçekleşti.